ค่าการสั่นสะเทือนเท่าไหร่ถึงอันตราย อ่านค่า mm/s ให้เป็น
คำตอบสั้น ๆ: มอเตอร์และปั๊มทั่วไปขนาด 15–300 kW บนฐานแข็ง ถ้าค่าความเร็วการสั่น (RMS) ต่ำกว่า 2.8 mm/s ยังเดินเครื่องได้ปกติ ช่วง 2.8–4.5 mm/s ควรเฝ้าดูและวางแผนแก้ และถ้าเกิน 4.5 mm/s เครื่องเสี่ยงเสียหาย ควรหาสาเหตุโดยเร็ว ตัวเลขนี้อ้างอิงเกณฑ์ ISO 20816-3 (เดิม ISO 10816-3)
หลายคนวัดได้ตัวเลขมาแล้ว แต่ไม่แน่ใจว่าสูงหรือต่ำ ควรหยุดเครื่องไหม หรือยังเดินต่อได้ บทความนี้สรุปวิธีอ่านค่าแบบใช้ได้จริงหน้างาน
ตารางค่าการสั่นตาม ISO 20816-3 (เดิม ISO 10816-3)
เกณฑ์แบ่งเป็น 4 โซน แยกตามขนาดเครื่องและชนิดฐาน หน่วยเป็น mm/s RMS
| เครื่องจักร | A ดีมาก | B ใช้งานได้ | C เฝ้าระวัง | D อันตราย |
|---|---|---|---|---|
| 15–300 kW ฐานแข็ง | ไม่เกิน 1.4 | 1.4–2.8 | 2.8–4.5 | เกิน 4.5 |
| 15–300 kW ฐานยืดหยุ่น | ไม่เกิน 2.3 | 2.3–4.5 | 4.5–7.1 | เกิน 7.1 |
| 300 kW–50 MW ฐานแข็ง | ไม่เกิน 2.3 | 2.3–4.5 | 4.5–7.1 | เกิน 7.1 |
| 300 kW–50 MW ฐานยืดหยุ่น | ไม่เกิน 3.5 | 3.5–7.1 | 7.1–11.0 | เกิน 11.0 |
- โซน A ระดับของเครื่องที่เพิ่งติดตั้งใหม่
- โซน B เดินเครื่องต่อเนื่องระยะยาวได้
- โซน C เดินต่อได้ชั่วคราว ควรหาเวลาแก้
- โซน D แรงพอจะทำให้เครื่องเสียหาย
ฐานแข็ง คือเครื่องที่ยึดกับพื้นคอนกรีตแน่น ฐานยืดหยุ่น คือเครื่องที่ตั้งบนสปริง ยางรอง หรือโครงเหล็กที่ขยับได้
ตัวเลขเดียวยังไม่พอ ต้องดูแนวโน้ม
เครื่องที่วัดได้ 2.0 mm/s มาตลอด แล้ววันหนึ่งขึ้นเป็น 3.5 mm/s น่าห่วงกว่าเครื่องที่อยู่ 3.5 มาหลายปี เพราะแปลว่ามีบางอย่างเพิ่งเปลี่ยน วิธีที่ได้ผลคือวัดจุดเดิมเป็นรอบ แล้วจดค่าเทียบกันไว้ ดูได้ว่าควรวัดบ่อยแค่ไหน
ค่าสูงแล้วต้องทำอะไร
อย่าเพิ่งเปลี่ยนลูกปืนทันที ค่าสูงบอกแค่ว่ามีปัญหา ยังไม่ได้บอกว่าเกิดจากอะไร ต้องดูกราฟ Spectrum ต่อว่าเป็นเรื่องไม่สมดุล เพลาไม่ตรงศูนย์ หรือลูกปืน (ดู5 สาเหตุที่ทำให้มอเตอร์สั่น) ถ้าที่โรงงานยังไม่มีเครื่องวิเคราะห์ ให้วิศวกรเข้าไปวัดให้ก็ได้
ตรวจข้อมูลโดย ทีมวิศวกร MTP-Thai · อัปเดต 6 พฤศจิกายน 2569
คำถามที่พบบ่อย
ค่า 4.5 mm/s อันตรายไหม
สำหรับมอเตอร์หรือปั๊ม 15–300 kW ที่ตั้งบนฐานแข็ง 4.5 mm/s คือเส้นแบ่งเข้าโซน D ซึ่งเสี่ยงเสียหาย ควรหาสาเหตุและแก้โดยเร็ว แต่ถ้าเป็นเครื่องใหญ่บนฐานยืดหยุ่น ค่านี้ยังอยู่ในโซน B
ต้องวัดตรงไหนของมอเตอร์
วัดที่ตัวเรือนลูกปืน (bearing housing) ทั้งฝั่งหน้าและหลัง อย่างน้อย 2 ทิศ คือแนวรัศมีและแนวแกน วัดจุดเดิมทุกครั้งเพื่อให้เทียบค่าได้
เครื่องใหม่ควรได้ค่าเท่าไหร่
เครื่องที่ติดตั้งใหม่ควรอยู่ในโซน A เช่น มอเตอร์ขนาดกลางบนฐานแข็งไม่เกิน 1.4 mm/s ถ้าเกินตั้งแต่วันแรก มักมาจากการตั้งศูนย์หรือฐานไม่ดี
ค่าไม่สูงแต่ขึ้นเร็ว ต้องทำอะไร
ให้ถือว่าผิดปกติ ถ้าค่าขึ้นจากค่าปกติของเครื่องอย่างชัดเจน แม้ยังอยู่ในโซน B ก็ควรวัดละเอียดหาสาเหตุ
วัดค่าได้แล้ว แต่ไม่แน่ใจว่าต้องแก้ไหม
ส่งค่าที่วัดได้ ขนาดมอเตอร์ และรูปเครื่องมาทาง LINE วิศวกรช่วยดูให้ว่าควรทำอะไรต่อ
