ควรวัดความสั่นสะเทือนเครื่องจักรบ่อยแค่ไหน

คำตอบสั้น ๆ: เครื่องจักรทั่วไปในโรงงาน เริ่มที่เดือนละครั้งได้ เครื่องที่หยุดแล้วไลน์ผลิตหยุดตาม ควรวัดทุก 1-2 สัปดาห์ ส่วนเครื่องที่ค่าเริ่มขึ้น ให้วัดถี่ขึ้นจนกว่าจะซ่อม และถ้าเป็นเครื่องที่หยุดไม่ได้เลยหรือคนเข้าไปวัดยาก ให้ติดเซนเซอร์ดูแบบต่อเนื่อง

วัดถี่ไปก็เปลืองแรงคน วัดห่างไปก็เจอปัญหาตอนเครื่องพังแล้ว ด้านล่างคือหลักที่วิศวกร MTP-Thai ใช้ช่วยลูกค้าวางรอบการวัดจริง

ทำไมไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้ทุกโรงงาน

เครื่องจักรไม่ได้พังทันที มักเริ่มส่งสัญญาณผิดปกติก่อน แล้วค่อย ๆ แย่ลง ช่วงนี้บางเครื่องเป็นเดือน บางอาการเหลือไม่กี่สัปดาห์

หลักง่าย ๆ คือ ต้องวัดให้ได้อย่างน้อย 2-3 ครั้งในช่วงนั้น ครั้งแรกเห็นว่าค่าเริ่มขึ้น ครั้งต่อไปยืนยันว่าขึ้นจริง และยังมีเวลาสั่งอะไหล่ นัดช่าง และเลือกวันหยุดเครื่องเอง ถ้าวัดห่างเกินไป จะเห็นปัญหาครั้งแรกตอนที่สายเกินไปแล้ว

ตารางรอบการวัดที่แนะนำ

ตารางนี้ใช้เป็นจุดเริ่มต้น เมื่อเก็บข้อมูลไปสัก 3-6 เดือน จะเห็นว่าเครื่องไหนนิ่ง วัดห่างลงได้ และเครื่องไหนต้องจับตาใกล้ขึ้น

สัญญาณที่บอกว่าควรวัดถี่ขึ้น

• ค่าความสั่นสูงขึ้นชัดเจนเมื่อเทียบกับรอบก่อน แม้ยังไม่เกินเกณฑ์
• เสียงเครื่องเปลี่ยน หรือช่างหน้างานบอกว่าเครื่องสั่นผิดปกติ
• ลูกปืนร้อนกว่าปกติ
• เพิ่งซ่อม เปลี่ยนลูกปืน ตั้งศูนย์ หรือบาลานซ์มาใหม่
• เปลี่ยนโหลด รอบ หรือสภาพการทำงานของเครื่อง

วัดบ่อยอย่างเดียวไม่พอ ต้องวัดให้เทียบกันได้

ปัญหาที่เราเห็นบ่อยในโรงงาน คือวัดทุกเดือนแต่ค่าเอามาเทียบกันไม่ได้ เพราะวัดคนละจุด คนละแกน หรือเครื่องเดินคนละโหลด สิ่งที่ควรทำคือ

• กำหนดจุดวัดและแกนให้ชัด ทำเครื่องหมายไว้ที่ตัวเครื่อง
• วัดตอนเครื่องเดินที่โหลดใกล้เคียงกันทุกครั้ง
• จัดลำดับการวัดเป็นรูท ให้ทุกคนเดินวัดแบบเดียวกัน
• เก็บค่าลงโปรแกรม เช่น DDS แทนการจดกระดาษ จะดูเทรนย้อนหลังได้ทันที

ตัวอย่างจริง: อบรมวางรูทและดูเทรนเครื่องจักรทั้งโรงงาน ให้บริษัทเหล็กแผ่นรีดเย็นไทย บางสะพาน

อ่านค่าที่วัดได้อย่างไร

สำหรับเครื่องจักรหมุนทั่วไป นิยมใช้เกณฑ์ ISO 20816-3 (เดิม ISO 10816-3) ซึ่งแบ่งค่าความสั่นเป็น 4 ระดับ ตั้งแต่ A (เครื่องใหม่สภาพดี) ไปจนถึง D (สั่นมากจนเสี่ยงเสียหาย) เกณฑ์นี้ช่วยบอกว่าตอนนี้เครื่องอยู่ระดับไหน

แต่สิ่งที่บอกได้มากกว่าค่าครั้งเดียวคือ แนวโน้ม เครื่องที่ค่ายังอยู่ระดับดีแต่ขึ้นทุกเดือน น่าห่วงกว่าเครื่องที่ค่าสูงกว่าแต่นิ่งมาตลอด ถ้าค่าเริ่มขึ้น การดู Spectrum จะช่วยแยกว่าน่าจะมาจากความไม่สมดุล ศูนย์เพลาเยื้อง ลูกปืน หรือชิ้นส่วนหลวม แล้วแก้ให้ตรงจุด เช่น บริการบาลานซ์ หรือตั้งศูนย์ด้วยเครื่องตั้งศูนย์เพลาด้วยเลเซอร์

เริ่มวางรอบการวัดในโรงงานของคุณ

1. ทำรายชื่อเครื่องจักรหมุนทั้งหมด
2. แบ่งกลุ่มตามความสำคัญ: วิกฤต / สำคัญมีตัวสำรอง / ทั่วไป
3. กำหนดจุดวัดและรอบการวัดตามตาราง
4. วัดเก็บค่าเริ่มต้นทุกเครื่อง แล้ววัดตามรอบ ทบทวนรอบทุก 3-6 เดือน

เลือกเครื่องมือให้ตรงกับรอบการวัด

เทียบทุกรุ่นได้ที่ เครื่องวัดความสั่นสะเทือน ADASH ทุกรุ่น

ตัวอย่างงานจริง